مالیات بر ارزش افزوده 1405 + آخرین تغییرات

مالیات بر ارزش افزوده
مالیات بر ارزش افزوده (VAT) نوعی مالیات غیرمستقیم بر مصرف کالا و خدمات در زنجیره تولید تا توزیع است.
منظور از ارزش افزوده، بهایی است که در طول مراحل مختلف ساخت، فرآوری و عرضه، به کالا یا خدمات اضافه می‌شود. این شاخص در تحلیل‌های اقتصادی نشان‌دهنده میزان خلق ثروت مازاد در کسب‌وکارها بوده و پس از اعمال و کسر تکالیف مالیاتی، نقش معیاری کلیدی برای سنجش عملکرد و وضعیت مالی بنگاه‌ها ایفا می‌کند.

نکات کلیدی مقاله :

نکات مهم مالیات بر ارزش افزوده

یکی از بحث‌برانگیزترین مباحث پیرامون مالیات، مالیات بر ارزش افزوده است؛ مالیاتی مرحله‌ای که در تمام طول مسیر ساخت تا رسیدن محصول به دست مشتری، دستخوش تغییر می‌شود و بخش اعظم بار آن نهایتاً بر دوش خریدار است.

اما سؤال اصلی اینجاست که کدام کالاها از پرداخت آن معاف هستند و چگونه باید مبالغ ارزش افزوده را در اسناد مالی ثبت کرد تا در زمان رسیدگی ممیزان مشکلی پیش نیاید؟ در این راهنما، با تکیه بر قوانین جاری، سازوکار مالیات ارزش افزوده را به زبان ساده شرح داده و آخرین اخبار مرتبط با آن را منتشر کرده‌ایم.

تعریف مالیات ارزش افزوده

همانطور که می دانید یکی از روش های تامین بودجه مالی کشور اخذ مالیات از مودیان مالیاتی است و مالیات ارزش افزوده یکی از انواع مالیاتی است که نه تنها در کشور ما بلکه در بیش از 160 کشور برقرار است و اخذ می شود. مالیات بر ارزش افزوده یا VAT از دسته مالیت های غیر مستقیم است که بر روی هر کالا از مرحله تولید تا فروش و توزیع اخذ می شود.

یک کالا یا محصول از زمان خرید مواد اولیه تا زمانی که به مرحله فروش می رسد دستخوش تغییرات زیادی می شود. به همین دلیل سازوکار سازمان مالیات بر این محور قرار گرفت که بخشی از مالیات بر ارزش افزوده از سمت تولیدکننده و بخش دیگر آن از مصرف‌کننده نهایی دریافت شود.

مبلغ مالیات بر ارزش افزوده

مبلغ مالیات بر ارزش افزوده بستگی به هزینه ای دارد که برای آن کالا یا محصول شده است و تولید کنندگان یا فروشندگان محصولات و کالاها صرفا بار مالیاتی را منتقل می کنند و در هر مرحله از زنجیره تولید به ازای هر مرحله مالیاتی به عنوان ارزش افزوده به آن اضافه می شود.

براساس ماده 3 قانون مالیات ارزش افزوده در سازمان مالیات کشور به صورت زیر تعریف می شود:

“مالیات بر ارزش افزوده: مالیات غیر مستقیمی است که بر تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری یا تحصیل شده در یک دوره معین وضع می‌گردد.”

نرخ مالیات بر ارزش افزوده

در هر کشوری که قانون مالیات های ارزش افزوده در آن اجرا می شود با توجه به شرایط اقتصادی ، سیاسی و اجتماعی آن کشور نرخ متفاوتی را برای اخذ این مالیات تصویب می کنند. در حال حاضر در کشور ما نرخ مالیات بر ارزش افزوده برابر 9 درصد است.

اکثر کالاهای مصرفی با احتساب ارزش افزوده به دست مصرف کننده می رسد. اکثر کشورها برای کالاهای اساسی و مورد نیاز مانند داروها و مواد خوراکی برای جلوگیری از افزایش قیمت های بیشتر این مالیات را اضافه نمی کنند.

همچنین برای اکثر کالاها و محصولات صادراتی این نرخ نیز صفر است به این دلیل که در مقصد مالیات این محصولات اخذ خواهد شد. در ادامه کالاهای معاف از مالیات ارزش افزوده را بررسی می کنیم.

انواع مالیات برارزش افزوده

برخلاف باور عموم افراد که تصور می کنند مالیات ارزش افزوده فقط بر عهده مصرف کننده نهایی است براساس تعریف یک محصول یا کالا در هر مرحله از زنجیره تولید شامل این مالیات می شود و به سه نوع زیر تقسیم می شود:

  • نوع تولیدی
  • نوع درآمدی
  • نوع مصرفی

قوانین مالیات ارزش افزوده

ماده 1- عرضه کالاها و ارائه خدمات در ایران و همچنین واردات و صادرات آنها مشمول مقررات این قانون می‌باشد.


ماده 2- منظور از مالیات در این قانون، به استثناء موارد مندرج در فصول هشتم و نهم، مالیات بر ارزش افزوده می‌باشد.


ماده 3- ارزش افزوده در این قانون، تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرضه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری یا تحصیل شده در یک دوره معین می‌باشد.


ماده 4- عرضه کالا در این قانون، انتقال کالا از طریق هر نوع معامله است.

بیشتر بدانید » ارزش افزوده فصلی چیست؟


تبصره

کالاهای موضوع این قانون که توسط مؤدی خریداری، تحصیل یا تولید می‌شود در صورتی که برای استفاده شغلی به عنوان دارایی در دفاتر ثبت گردد یا برای مصارف شخصی برداشته شود، عرضه کالا به خود محسوب و مشمول مالیات خواهد شد.

ماده 5- ارائه خدمات در این قانون، به استثناءموارد مندرج در فصل نهم، انجام خدمات برای غیر در قبال ما به‌ازاء می‌باشد.


ماده 6- واردات در این قانون، ورود کالا یا خدمت از خارج از کشور یا از مناطق آزاد تجاری- صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی به قلمرو گمرکی کشور می‌باشد.


ماده 7- صادرات در این قانون، صدور کالا یا خدمت به خارج از کشور یا به مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی می‌باشد.


ماده 8- اشخاصی که به عرضه کالا و ارائه خدمت و واردات و صادرات آنها مبادرت می‌‌نمایند، به‌عنوان مؤدی شناخته شده و مشمول مقررات این‌ قانون خواهند بود.


ماده 9- معاوضه کالاها و خدمات در این قانون، عرضه کالا یا خدمت از طرف هر یک از متعاملین تلقی و به ‌طور جداگانه مشمول مالیات می‌باشد.


ماده 10- هر سال شمسی به چهار دوره مالیاتی سه ماهه، تقسیم می‌شود. در صورتی که شروع یا خاتمه فعالیت مؤدی در خلال یک دوره مالیاتی باشد، زمان فعالیت مؤدی طی دوره مربوط یک دوره مالیاتی تلقی می‌شود.
وزیر امور اقتصادی و دارایی مجاز است با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور مدت دوره مالیاتی را برای هر گروه از مؤدیان دویا یک ماهه تعیین نماید.


ماده 11- تاریخ تعلق مالیات به شرح زیر است :


الف ـ در مورد عرضه کالا:

1- تاریخ صورتحساب، تاریخ تحویل کالا یا تاریخ تحقق معامله کالا، هر کدام که مقدم باشد، حسب مورد؛
2- در موارد مذکور در تبصره ماده(4) این قانون، تاریخ ثبت دارایی در دفاتر یا تاریخ‌

شروع استفاده، هر کدام که مقدم باشد یا تاریخ‌ برداشت، حسب ‌مورد؛

3- در مورد معاملات موضوع ماده (9) این قانون، تاریخ معاوضه.

 

ب‌ـ در مورد ارائه خدمات:

1- تاریخ صورتحساب یا تاریخ ارائه خدمت، هرکدام که مقدم باشد حسب مورد؛
2- در مورد معاملات موضوع ماده (9) این قانون، تاریخ معاوضه.


ج ـ در مورد صادرات و واردات:


در مورد صادرات، هنگام صدور (از حیث استرداد) و در مورد واردات تاریخ ترخیص کالا از گمرک و درخصوص خدمت، تاریخ پرداخت مابه ازاء‌.
تبصره- در صورت استفاده از ماشینهای صندوق، تاریخ تعلق مالیات، تاریخ ثبت معامله در ماشین می‌باشد.

بیشتر بدانید>>>مراحل فراخوان ماليات بر ارزش افزوده

 

چه کالاهایی معاف از ارزش افزوده هستند؟

در ماده  قانون مالیات برارزش افزوده معافیت هایی برای یک سری کالا و خدمات در نظر گرفته شده است که ما آن ها را به 13 دسته زیر خلاصه کرده ایم:

  • محصولات کشاورزی و دامی شامل: دام و طیور، خوراک دام و طیور، آبزیان، زنبور عسل، نوغان، محصولات کشاورزی خام و غیرفرآوری، کود، نهال، بذر و سم
  • انواع مواد غذایی شامل: آرد خبازی، شکر، قند، شیر خشک، نان، پنیر، روغن نباتی، شیر، سویا، قند و گوشت 
  • محصولات و خدمات آموزشی و پژوهشی طبق قانون مندرج، کاغذ چاپ، مطبوعات، کتاب و تحریر
  •   انواع خدمات بانکی و اعتباری، بانک‌ها، موسسات، صندوق‌های مختلف 
  • انواع خدمات حمل‌ونقل دریایی، ریلی، هوایی و جاده‌ای 
  •   دارو، لوازم و خدمات درمانی، توانبخشی و حمایتی 
  • کالاهای اهدایی به وزارت‌خانه و موسسات دولتی 
  • خدمات مشمول مالیات درآمد حقوق طبق قانون
  • اقلام و تجهیزات نظامی و امنیتی مختلف
  • تجهیزات ناوبری فرودگاهی
  • صادرات کالا و خدمات
  • اموال غیرمنقول
  • فرش دستبافت

تبصره ۱ ماده ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده

نظام مالیاتی کشور طی سال‌های گذشته، الگو و زمان‌بندی تسویه مالیات بر ارزش افزوده را از رویکرد سنتی و فصلی به سمت پایش آنی و برخط سوق داده است. بازنگری قوانین در سال ۱۴۰۰، راه‌اندازی سامانه مؤدیان، کنار گذاشتن صورتحساب‌های سنتی و نظارت موشکافانه بر تراکنش‌های مشکوک، همگی در راستای یک هدف کلیدی اجرا شده‌اند: شفاف‌ سازی و رهگیری بی‌درنگ جریان مالیات درست در زمان وقوع دادوستد.

در کانون این دگرگونی، مفاد تبصره ۱ ماده ۱۷ قانون ارزش افزوده قرار دارد؛ بندی به ظاهر مختصر که عملاً فرآیندهای مالی، فروش و حسابداری مجموعه‌ها را بازطراحی کرده است. این قاعده قانونی نه‌ تنها موعد تسویه مالیات را تغییر داده؛ بلکه تکالیف طرفین معامله را نیز دستخوش تغییر می‌کند.

به‌ طوری‌ که بسته به نوع صنف، مسئولیت واریز ممکن است بر عهده خریدار یا عرضه‌ کننده باشد و حتی ابزارهای پرداخت مانند پوز و درگاه ‌های آنلاین نیز مستقیماً رصد شوند. پرسش مهم اینجاست: آیا تسویه مالیات هم‌زمان با ثبت فاکتور الزامی است و کوتاهی در انجام آن چه تبعات و جرایمی به دنبال دارد؟

 

تبصره ۱ ماده ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده چه می گوید؟

ماده ۱۷ پایه گذار محاسبه و تسویه مالیات دوره‌ای است. تقریباً تمام آن چیزی که دربرگیرنده جریان مالیات ارزش افزوده است بر اساس همین ماده تدوین شده است. برای آن که بتوانیم این ماده را به درستی توضیح دهیم می‌بایست آن را به 3 قسمت کلی تقسیم‌بندی کنیم:

بخش نخست: اخذ مالیات فروش از مشتری در لحظه معامله

بر اساس این بخش:

فروشندگان موظف دریافت مالیات و عوارض از مشتریان هستند.

مبلغ دریافتی توسط فروشنده دست وی امانت است.

فروشنده موظف به نگهداری مبلغ و ارائه آن در پایان دوره مالی است.

بخش دوم: اعتبار مالیاتی ناشی از خرید

بر اساس این بخش مؤدی این حق را دارد که در صورت داشتن صورتحساب معتبر، مالیاتی را که جهت خرید پرداخت کرده به عنوان اعتبار مالیاتی از مالیات فروش خود کسر کند. درواقع شرکت موردنظر می‌تواند مابه‌التفاوت مالیات حاصل از خرید و فروش را پرداخت نماید.

بخش سوم:

قانون‌گذار صراحتاً بیان می‌کند که فروشندگان کالا و خدمات می‌بایست تا پایان مهلت اظهارنامه مالیات فروش و مابه‌التفاوت ناشی از خرید و فروش را به سازمان پرداخت کند.

 

تبصره ۱ در راستای احقاق ماده  ۱۷ چه می ‌گوید؟

این تبصره اشاره می‌کند که بخشی از مؤدیان و مشتریان موظف هستند تا همزمان با صدور صورتحساب، مالیات بر ارزش افزوده را واریز کنند. این تبصره یک تحول عظیم را در ساختار مالیات‌ها ایجاد کرد. تحولی که می‌تواند منجر به موارد زیر شود:

  • برای نخستین بار ممکن است مشتریان مسئول پرداخت مالیات شوند.
  • برای نخستین بار موعد پرداخت مالیات به لحظه معامله کشیده شود.
  • امکان رهگیری معاملات و فرآیند پرداخت از طریق سیستم بانکی فراهم می‌شود.
  • امکان ایجاد فاکتور صوری و اعتیارسازی ساختگی کاهش می‌یابد.

البته باید اشاره داشت که تبصره ۱ برای همه گروه‌های شغلی اجرا نمی‌شود و این تبصره مشاغل خاصی را هدف می‌گیرد که معمولاً دارای پارامترهای زیر هستند:

 

آخرین اخبار پیرامون تبصره ۱ ماده ۱۷

سازمان امور مالیاتی کشورمان بر اساس تازه ‌ترین اطلاعیه رسمی خود، پلتفرم ‌ها و سامانه‌ های فروش بلیت کنسرت را مشمول الزامات تبصره ۱ ماده ۱۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده اعلام کرد. بر این اساس، فعالان این حوزه از شروع فصل پاییز سال ۱۴۰۵ (۱۴۰۵/۰۷/۰۱) موظف‌ هستند تا همزمان با صدور هر فاکتور، مالیات و عوارض ارزش افزوده را با نرخ علی‌الحساب ۸ درصد به صورت مستقیم پرداخت نمایند.

مطابق با شاکله اصلی ماده ۱۷، مؤدیان همواره مالیات فروش را از خریداران دریافت کرده و پس از تهاتر با اعتبارات خرید، مانده را تسویه می‌کنند. با این حال، طبق اختیارات قانونی مندرج در تبصره ۱ همین ماده، سازمان مالیاتی این امکان را دارد که برخی از مؤدیان یا خریداران را به واریز لحظه‌ای مالیات در زمان صدور صورتحساب مکلف کند. این مبالغ واریزی، در پرونده مالیاتی فروشنده به عنوان بستانکاری ثبت شده و چنانچه خریدار، مصرف ‌کننده نهایی نباشد، به منزله اعتبار مالیاتی برای او لحاظ می‌گردد.

شایان ذکر است که این فرآیند هیچ‌گونه بار مالی اضافی یا برداشتی از دارایی‌های کسب‌وکار نخواهد داشت؛ بلکه صرفاً ۸۰ درصد از ارزش افزوده وصول‌شده از خریدار (معادل نرخ علی‌الحساب ۸٪)، در همان لحظه تراکنش به‌صورت آنلاین به حساب سازمان امور مالیاتی منتقل می‌شود.

فهرست مؤدیان جدید مشمول تبصره ۱ ماده ۱۷ (شهریور ۱۴۰۵)

در سال ۱۴۰۵ شاهد افزایش دامنه مشاغل مشمول تبصره ۱ ماده ۱۷ بودیم. برخی از این مشمولین طی فهرست جداگانه و برخی دیگر در قالب گروه شغلی معرفی شدند. نکته مهم درباره مشمول خطاب قرار گرفتن برخی از این مشاغل این است که برخی از آن‌ها تحت یک سری شرایط خاص به این فهرست اضافه شدند.

به طور مثال در تابستان ۱۴۰۵ بسیاری از رستوران‌ها شامل طرح مذکور شده بودند، در حالی که رستوران‌های زیر نظر سازمان گردشگری از این فهرست معاف شدند.

1

دفاتر خدمات دولت الکترونیک

7

رستوران‌ ها و کترینگ‌ها

2

سینماها و سالن‌های نمایش

8

آشپزخانه‌های صنعتی

3

پلتفرم ‌های نمایش خانگی

9

تالارهای پذیرایی

4

دفاتر اسناد رسمی

10

کافی‌شاپ‌ها

5

بنگاه‌ های املاک

11

فروشندگان طلا و جواهر

6

نمایشگاه ‌داران اتومبیل

12

سالن‌ های زیبایی و آرایشی

از آنجایی که دامنه فهرست کلی و فهرست جداگانه مؤدیان مشمول تبصره ۱ ماده ۱۷ در حال گسترش است، پیشنهاد می‌کنیم جهت به‌روزرسانی اطلاعاتتان از وب‌سایت‌های رسمی فهرست معرفی شده و به‌روزرسانی شده سامانه مؤدیان را دنبال کنید.

 

ثبت ارزش افزوده در حسابداری

برای ثبت این مالیات در حسابداری ابتدا باید سرفصل های زیر را ایجاد کنید:

۱. سرفصل “مالیات بر ارزش افزوده خرید” در زیر سرفصل کل “سایر حساب‌های دریافتنی” برای ثبت در زمان خرید

۲. سرفصل “مالیات بر ارزش افزوده فروش” در زیر سرفصل کل “سایر حساب‌های پرداختنی” برای ثبت در زمان فروش

این نکته را بخاطر داشته باشید که می توانید از یکی از سرفصل های گفته شده در طول سال استفاده کرد و در انتهای سال در صورتی که با ماهیت حساب اختلاف داشت مانده را به حساب دیگر منتقل کنید

 

نقش نرم افزار حسابداری لیام در محاسبات پیچیده مالیاتی

نرم افزار حسابداری آنلاین لیام با بهره‌مندی از سیستم ماژولار پیشرفته، امکانات بسیار متنوع، ورودی و خروجی اکسل، ثبت و حسابرسی انواع حساب‌های خرید و فروش را تسهیل می‌بخشد. همچنین این سیستم هوشمند با رابط کاربری کاملا ابری یک بستر ایده آل برای اتصال خودکار و بدون واسطه به سامانه مؤدیان را فراهم ساخته است که انجام تکالیف مالیاتی را از هر زمان ساده‌تر و ایمن‌تر ساخته است.

لیام تنها پلتفرم حسابداری ابری است که امکان رهگیری وضعیت صورت‌حساب‌های الکترونیکی را در کارتابل داخلی “محیط داخلی خود نرم افزار” فراهم ساخته است. همچنین با تهیه اشتراک از این مجموعه می‌توانید به نرم افزار رایگان “دستیار مدیر مالی لیام” دسترسی یافته و در عرض چند ثانیه شناسه عمومی کالاهای موردنظرتان را به همراه جزئیات مهمی مانند درصد ارزش افزوده، معافیت و مشمولیت کالا و همچنین انقضای شناسه تعلق یافته به کالاهای موردنظر جستجو کنید.

برای ارزیابی بهتر امکانات این سیستم حسابداری می‌توانید به سایر صفحات وب‌سایت ما یا به دموی رایگان لیام وارد شوید.

 

سخن نهایی

تسلط بر جزئیات مالیات بر ارزش افزوده و قوانین دوره‌ای آن، نقشی تعیین‌کننده در حفظ سلامت مالی هر کسب‌وکار دارد. اشتباه در محاسبه نرخ‌ها یا عدم تفکیک دقیق اقلام معاف، مستقیماً به جریمه‌های سنگین و رد دفاتر منجر می‌شود. از این رو فراگیری اصول و شرایط ثبت و محاسبه مالیات بر ارزش افزوده برای هر کارفرما یا حسابدار ضرورت دارد.

فعالین تجاری و حسابداران می‌بایست ضمن آگاهی از درصدهای ارزش افزوده تعلق یافته به کالاها، با ابزارهای حسابداری حرفه‌ای و سیستم‌های متصل به سامانه‌های مؤدیان آشنایی داشته و به منظور پیشگیری از بروز جرایم مالیاتی از این سیستم‌ها بهره ببرند.

اگر شما هم به یک سیستم حسابداری جامع و مدرن نیاز دارید، توصیه می‌کنیم تا به دموی نرم افزار حسابداری ابری لیام وارد شوید و رابط کاربری این سیستم حسابداری را به صورت رایگان بررسی کنید. کارشناسان مجرب لیام در هر ساعت از شبانه‌روز آماده پاسخگویی به سوالات و ابهامات شما می‌باشند.

مالیات بر ارزش افزوده چیست و چرا اهمیت دارد؟

مالیات بر ارزش افزوده نوعی مالیات غیرمستقیم بر مصرف کالا و خدمات در زنجیره تولید تا توزیع است. اخذ این نوع از مالیات به تأمین بودجه عمومی کشور، شفافیت زنجیره مبادلات و توزیع عادلانه بار مالیاتی کمک می‌کند.

چرا برای برخی کالاها نرخ مالیات بر ارزش افزوده بیشتری طراحی شده است؟

این تفاوت ارزش افزوده به سبب اثرات منفی بر روی محیط زیست و بدن انسان در نظر گرفته شده است.

چرا شمش طلا مشمول مالیات بر ارزش افزوده نیست؟

علت معافیت شمش طلا این است که از آن به‌عنوان اولیه تولید سکه و جواهرات استفاده می‌شود. البته باید اشاره داشت که طلاهای ساخته شده از شمش طلا مشمول مالیات بر ارزش افزوده هستند.
آموزش های مرتبط
سامانه جامع تجارت ایران

سامانه جامع تجارت ایران

سامانه جامع تجارت با هدف تسهیل و تسریع فرآیندهای مرتبط با تجارت داخلی و خارجی تشکیل شد. این سامانه تا به اکنون، به‌روزرسانی‌های متعددی را تجربه کرده و بخش‌های تازه‌تری

ادامه مطلب >>>>

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

انجمن مشاوران مدیران ایران
گواهینامه صلاحیت انفورماتیک
نظام صنفی رایانه
گواهی شرکت خلاق