آموزش هزینه یابی در حسابداری | انواع روش ها
هزینه یابی چیست ؟ انواع هزینه یابی در حسابداری صنعتی کدام موارد هستند؟ نرم افزار حسابداری تولیدی آنلاین چگونه به هزینهیابی دقیق و اصولمند کمک میکند؟
بهعنوان یک حسابدار صنعتی یا مدیر مالی بسیار مهم است که با این اصطلاحات و روشها آشنایی داشته باشید؛ چراکه، برای واحدهای تجاری و مدیران آنها حسابداری بهای تمام شده کالای ساخته شده (هزینه یابی) از اهمیت فراوانی برخوردار است که بدانند قیمت تمام شده تولیدات یا کالاهای خریداری شده آنها به چه میزان است.
حسابداری بهای تمام شده ابزاری بسیار مهم و کاربردی در دست مدیران است. اولا برای اینکه بتوانند کنترل خود را بر روی هزینه های تولید از قبیل مواد اولیه و کالاها، هزینه استفاده از ماشین آلات، ضایعات، دستمزد پرسنل و سایر هزینه های تولید اعمال نمایند. ثانیا با نشان دادن مدیریت قدرتمند خود، کاهش هزینه های سازمانی، افزایش بهره وری و ارتقاء سطح انگیزه پرسنل را فراهم آورند.
واضح است که اگر مدیران گزارش های دقیق و صحیحی از هزینه های واحد تجاری خود نداشته باشند، در تصمیم گیری های مالی و مدیریتی خود با مشکلات عدیده ای مواجه خواهند شد.
اولین مرحله در محاسبه بهای تمام شده این است که باید بدانیم برای ساخت یک واحد کالا چه هزینه هایی را باید متحمل شد. جهت دستیابی به این امر نیاز به هزینه یابی دقیق کالا طی مراحل ساخت و تکمیل می باشد.
هزینه یابی چیست و چرا اهمیت دارد؟
به فرآیند شناسایی، جمع آوری، طبقه بندی و اندازه گیری هزینه های مربوط به ساخت محصول هزینه یابی می گویند. این فرآیند مالی عمدتاً با اهداف زیر اجرا میشود:
- محاسبه بهای تمام شده کالاها جهت بررسی سود و زیان
- شناسایی منبع و مبدأ هزینهها و کنترل و مدیریت هزینههای اضافی
- تهیه گزارشهای موردنیاز مدیران به منظور اتخاذ تصمیمات صحیح
بیشتر بخوانید: اهمیت و انواع روشهای حسابداری صنعتی چیست؟
انواع هزینه ها در حسابداری صنعتی
پیش از معرفی انواع سیستم هزینهیابی لازم است تا ابتدا با انواع هزینهها آشنا شویم. از نگاه حسابداری تولیدی و صنعتی هزینهها دارای چند طبقهبندی هستند که در ادامه با آنها آشنا خواهید شد.
- هزینههای مستقیم و غیرمستقیم
- هزینهها بر مبنای عناصر تشکیلدهنده
- هزینههای طی دوره و محصولات
- تفکیک بر اساس رفتار هزینهها
شناسایی این طبقهبندیها از این جهت دارای اهمیت است که شما در هر روش هزینهیابی با یک یا چند مورد از این هزینهها سروکار داشته و از این رو میبایست بدانید که هر گروه از هزینهها در کدامیک از این طبقهبندیها قرار میگیرد. در ادامه چند مورد از رایجترین هزینههای مرتبط با این طبقهبندیها را مشاهده خواهید کرد:
| عنوان | مثالها |
1 | هزینههای مستقیم | مواد اولیه مستقیم، دستمزد کارگر مونتاژ، بستهبندی مخصوص یک سفارش و … |
2 | هزینههای غیرمستقیم | حقوق سرکارگر، دستمزد نگهبانی کارخانه، استهلاک ماشینآلات، هزینه تعمیرات تجهیزات تولید |
3 | هزینهها بر مبنای عناصر تشکیلدهنده | مواد اولیه: مانند فولاد مصرفی، پارچه مصرفی، چوب مصرفی و … دستمزد: حقوق اپراتور دستگاه، حقوق کارگر خط تولید و … سربار ساخت: هزینه برق صنعتی، استهلاک ماشینآلات، هزینه گرمایش سالن تولید |
4 | هزینههای طی دوره و محصولات | هزینههای محصول: شامل مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار ساخت هزینههای دوره: شامل هزینههای عمومی و اداری، بازاریابی، فروش و … |
5 | هزینهها بر اساس رفتار هزینهها | هزینههای ثابت شامل: اجاره کارخانه، حقوق ثابت مدیر تولید، بیمه سالیانه ساختمان هزینههای متغیر: مواد اولیه، دستمزد مستقیم، هزینه برق و … |
همانطور که در ادامه مشاهده خواهید کرد، هریک از روشها و سیستمهای هزینهیابی با ترکیبی از هزینههای فوق سروکار داشته و هزینهها را به همین منوال شناسایی میکنند
برای واحدهای تجاری و مدیران آنها حسابداری بهای تمام شده کالای ساخته شده (هزینه یابی) از اهمیت فراوانی برخوردار است که بدانند قیمت تمام شده تولیدات یا کالاهای خریداری شده آنها به چه میزان است.
حسابداری بهای تمام شده ابزاری بسیار مهم و کاربردی در دست مدیران است. اولا برای اینکه بتوانند کنترل خود را بر روی هزینه های تولید از قبیل مواد اولیه و کالاها، هزینه استفاده از ماشین آلات، ضایعات، دستمزد پرسنل و سایر هزینه های تولید اعمال نمایند. ثانیا با نشان دادن مدیریت قدرتمند خود، کاهش هزینه های سازمانی، افزایش بهره وری و ارتقاء سطح انگیزه پرسنل را فراهم آورند.
واضح است که اگر مدیران گزارش های دقیق و صحیحی از هزینه های واحد تجاری خود نداشته باشند، در تصمیم گیری های مالی و مدیریتی خود با مشکلات عدیده ای مواجه خواهند شد.
اولین مرحله در محاسبه بهای تمام شده این است که باید بدانیم برای ساخت یک واحد کالا چه هزینه هایی را باید متحمل شد. جهت دستیابی به این امر نیاز به هزینه یابی دقیق کالا طی مراحل ساخت و تکمیل می باشد.
انواع سیستم های هزینه یابی
سیستمهای هزینهیابی مشخص میکنند که هزینههای چگونه در جریان تولید جمعآوری و به محصولات مربوطه تخصیص داده شوند. این سیستمها به 3 نوع کلی دستهبندی میشوند:
1. هزینه یابی مرحله ای
هزینهیابی مرحلهای سیستمی است که برای محاسبه بهای تمام شده خطوط تولید انبوه مورداستفاده قرار میگیرد. این نوع هزینه یابی در واحدهای تولیدی با شرایط زیر بکار می رود:
- ساخت محصول به صورت انبوه، پیوسته
- ساخت محصولات تقریبا مشابه
این شرکتها برای ساخت نهایی محصول خود دارای چند دایره تولید می باشند. هزینه های هر مرحله از تولید به دایره مربوط به خودش اختصاص می یابد. مانند محصولات شیمیایی، شرکتهای تولید لبنیات، تولید کیک و کلوچه و …
در سیستم هزینهیابی مرحلهای معمولاً محاسبه بهای تمام شده در پایان دوره مالی انجام میشود. در این سیستم، هزینههای هر مرحله تولید با یکدیگر جمع شده و سپس بر تعداد واحدهای تولیدشده در همان مرحله تقسیم میگردد. فرمول مورداستفاده در این سیستم نیز به شرح زیر است:
بهای تمام شده هر واحد محصول = مجموع هزینههای هر مرحله تقسیم بر تعداد واحدهای تولیدشده در همان مرحله
مزایا و معایب هزینه یابی مرحله ای
مزایا و معایب هزینه یابی مرحله ای PDF ، اکسل و سیستم حسابداری به شرح زیر هستند:
| مزایا | معایب |
1 | وجود دستورالعمل ثابت برای محاسبات | احتمال کاهش دقت در محاسبه بهای تمام شده |
2 | مناسب برای تولید انبوه محصولات مشابه | عدم تناسب برای محصولات متنوع یا سفارشی |
3 | قابلیت محاسبه هزینهها در هر مرحله تولید | امکان تجمع خطا در دورههای متوالی |
4 | سادهسازی فرآیند حسابداری صنعتی | دشواری تفکیک هزینههای هر واحد |
2. هزینه یابی سفارش کار:
در این روش تولید و ساخت با توجه به نیاز و سفارش مشتریان می باشد. هر یک از محصولات با توجه به تفاوتهایی که دارند بصورت جداگانه ساخته می شوند.
در سیستم سفارش کار هزینه های تولید هر محصول به صورت مجزا از سایر محصولات، در فرم های مخصوص خود جمع آوری و ثبت می شوند. مانند شرکتهای مبل سازی و هواپیما سازی، پیمانکاران صنایع پتروشیمی. فرمول کلی محاسبه بهای تمام شده سیستم سفارش کار به قرار زیر است:
بهای تمام شده هر واحد سفارش = تعداد محصولات سفارشی تقسیم بر بهای تمام شده سفارش
مراحل اجرای هزینه یابی سفارش کار
به منظور اجرای سیستم هزینهیابی سفارش کار میبایست مطابق مراحل زیر پیش برویم:
- ساخت کارت سفارش کار
- ردیابی تمامی هزینههای مستقیم تولید
- محاسبه و تخصیص سربار تولید
- محاسبه و تکمیل سفارش و فروش
- کنترل انحراف سربار
مزایا و معایب هزینه یابی سفارش کار
| مزایا | معایب |
1 | محاسبه دقیق بهای تمام شده هر سفارش | فقدان دستورالعمل یکسان برای سفارشها |
2 | امکان تحلیل سودآوری هر پروژه یا سفارش | زمانبر بودن ثبت و جمعآوری اطلاعات |
3 | مناسب برای تولیدات سفارشی و غیرتکراری | افزایش پیچیدگی و حجم کار حسابداری |
جدول مقایسه هزینه یابی مرحله ای با سفارش کار
برای درک بهتر تفاوتهای سیستمهای هزینه یابی مرحلهای و سفارش کار میتوان از جدول زیر استفاده کرد:
| ویژگی | سفارش کار | مرحلهای |
1 | مبنای محاسبه | بهای تمام شده سفارش خاص | میانگین بهای تمام شده هر واحد |
2 | ماهیت تولید | متغیر بر اساس سفارش مشتری | یکنواخت و استاندارد |
3 | تمرکز هزینهها | کارت سفارش کار | دایره تولید |
3.هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC)
هزینهیابی بر مبنای فعالیت (Activity-Based Costing – ABC) یکی از کارآمدترین و مدرنترین سیستمهای هزینهیابی است که با تمرکز بر شناسایی و تحلیل فعالیتهای شرکت موردنظر، امکان محاسبه دقیقتر بهای تمام شده را فراهم میآورد.
این سیستم هزینهها را به صورت مستقل محاسبه کرده و برخلاف سیستمهای پیشین که هزینهها را به صورت تجمیعی تخصیص میدهند، اطلاعات جامعی را برای مدیریت هزینهها ارائه میکند.
این حالت از محاسبه، بر مبنای حجم یک فعالیت، مرکز هزینه تعیین میکند؛ یعنی برای فعالیتهای گستردهتر مراکز هزینه بزرگتری را در نظر میگیرد. برای اجرای این سیستم به سراغ محاسبه هزینههای مستقیم و غیرمستقیم رفته و هزینههای سربار هر محصول را نیز در محاسبات لحاظ میکنیم. فرمول کلی این سیستم به شرح زیر است:
هزینه تولید بر مبنای هر فعالیت = (جمع هزینههای هر فعالیت تقسیم بر محرکهای هزینه) × تعداد محرکهای هزینه
مزایا و محدودیت های هزینه یابی بر مبنای فعالیت (ABC)
| مزایا | محدودیتها و چالشها |
1 | محاسبه دقیق بهای تمام شده محصولات و خدمات | پیچیدگی و دشواری در پیادهسازی |
2 | ایجاد شفافیت کافی و شناسایی هزینههای غیرضروری | هزینه بالای پیادهسازی |
3 | بهینهسازی تصمیمات مالی | دشواری در شناسایی و تفکیک فعالیتها |
4 | ارتقای بهرهوری و بهینهسازی فرآیندهای سازمانی | حساسیت بالا به دقت دادهها و اطلاعات |
انواع روش های هزینه یابی
از آنجایی که بسیاری از مخاطبان 2 مفهوم “سیستمهای هزینهیابی” و “روشهای هزینهیابی” را با یکدیگر اشتباه میگیرند، لازم است تا ابتدا تفاوت این 2 را مشخص کنیم.
سیستمهای هزینهیابی مشخص میکنند که هزینهها چگونه جمعآوری و به محصول تخصیص داده شوند. در طرف مقابل، روشهای هزینهیابی نیز مشخص میکنند که هزینهها با چه مبنایی اندازهگیری شوند. مثلاً آیا در محاسباتمان از هزینههای واقعیت استفاده کنیم یا نرخهای از پیش تعیینشده را مورداستفاده قرار بدهیم.
به عبارت سادهتر هر یک از سیستمهای هزینهیابی از طریق یکی از 3 روش زیر قابل اجرا هستند:
- هزینه یابی واقعی
- هزینهیابی نرمال
- هزینهیابی استاندارد
انواع روش های هزینه یابی
روش هزینه یابی واقعی (Actual)
در این روش، بهای تمام شده محصولات بر اساس هزینه های واقعی که طی دوره برای تولید آنها صورت گرفته محاسبه می شود. به عبارت دیگر چه میزان مواد مستقیم برای ساخت و تولید محصولات مصرف شده است؟ چه مقداری هزینه دستمزد مستقیم پرداخت شده چه مقداری بوده است؟ هزینه های سربار متحمل شده چه میزانی بوده است؟
هزینه یابی واقعی نیازمند سپری شدن یک دوره مشخص برای جمع آوری اطلاعات و محاسبه هزینه های صورت گرفته می باشد. این موضوع یکی از بزرگترین معایب این هزینه یابی می باشد.
روش هزینه یابی نرمال (Normal)
بسیاری از دانشپذیران حسابداری این سؤال را مطرح میکنند که هزینه یابی نرمال چیست ؟ در این روش هزینه های مواد مستقیم مصرفی و دستمزد مستقیم در طی یک دوره با توجه به مبلغ واقعی آنها در بهای تمام شده اعمال می شوند. هزینه های سربار ساخت نیز بر اساس نرخ جذب برآوردی در ابتدای سال برای هر محصول محاسبه می گردد. در انتهای دوره هزینه های سربار جذب شده و هزینه های واقعی سربار به حساب کنترل سربار منتقل شده، کسر یا اضافه سربار جذب شده مشخص و به حساب بهای تمام شده محصول منتقل می گردد.
روش هزینه یابی استاندارد (Standard)
هزینه یابی استاندارد یکی از پرکاربردترین سیستمهای هزینهیابی محسوب میشود. در این روش هزینه های مواد مستقیم مصرفی، دستمزد مستقیم و سربار ساخت برای ساخت محصولات در ابتدای سال به دقت تعیین می گردد. همچنین نرخ استاندارد هریک از هزینه های مذکور جهت ساخت یک واحد کالا مشخص می شود.
هزینه های تولیدی برآورد شده با توجه به نرخ استاندارد جهت ساخت هر محصول، در طی دوره به حساب کالای در جریان ساخت منتقل می شوند. در انتهای سال اختلاف هزینه های واقعی تولید و هزینه های استاندارد طی دوره به حساب انحرافات (مواد، دستمزد، سربار) منتقل می شود. در نهایت حساب انحرافات به بهای تمام شده محصول منتقل می گردد.
نکات نهایی هزینه یابی حسابداری صنعتی
حسابداری تولیدی و صنعتی به آموزش، تجربه و تکرار نیاز دارد. از این رو توصیه میکنیم برای افزایش تسلطتان سایر مقالات لیام را موردمطالعه قرار داده و در صورت علاقهمندی در دورههای آموزش حسابداری آکادمی لیام شرکت کنید.
در ادامه چند مورد از مهمترین نکاتی که باید در هزینهیابی صنعتی لحاظ قرار دهید را ارائه خواهیم داد:
- روش هزینهیابی میبایست بر اساس نوع تولید و ساختار کسبوکار تطابق داشته باشد. هر روش دقت و پیچیدگی متفاوتی داشته و نمیتوان یک نسخه واحد برای همه شرایط صادر کرد.
- برای داشتن یک انتخاب مطمئنتر، میتوانید از تجربه حسابداران ماهرتر در زمینههای مشابه بهرهجویی کنید.
- استفاده از دادههای دقیق و بهروز، کلید موفقیت در هزینهیابی است. کوچکترین خطا در ثبت موجودی یا مواد اولیه، کل محاسبات را تحت تأثیر قرار میدهد.
- ترکیب سیستم هزینهیابی با روش مناسب، کنترل هزینهها را تسهیل میبخشد.
- خودکارسازی فرآیندهای هزینهیابی، خطاهای انسانی را تا حد زیادی کاهش میدهد. سیستمهای حسابداری مدرن بسیاری از این محاسبات پیچیده را کاهش میدهند.
- نرم افزارهای حسابداری هوشمند و مدرن مانند لیام میتوانند بسیاری از مراحل جمعآوری داده، تخصیص هزینه و گزارشگیری را یکپارچه و منظم کنند. این به معنای دقت بیشتر، سرعت بالاتر و تصمیمگیری بهتر برای مدیران است.
هزینه یابی دقیق با نرم افزار حسابداری تولیدی ابری لیام
اگر در کسبوکارتان به محاسبه بهای تمام شده، کنترل موجودی و مدیریت بهینه هزینههای تولید نیاز دارید، میبایست ابزار و سیستمهای حسابداریتان را ارتقا بخشیده و نسل نوین نرم افزارهای حسابداری را خریداری کنید. سیستمی که ضمن ارائه ماژولهای یکپارچه و متنوع، نیاز به استفاده از زیرسیستمهای متعدد و دوبارهکاریهای ناشی از آن را از بین ببرد.
نرم افزار حسابداری تولیدی لیام دقیقاً با توجه به نیازهای واحدهای صنعتی مدرن توسعه یافته و نیازهای این شرکتها را با دقت پوشش داده است. ما امکانات و قابلیتهایی را برای شما تدارک دیدهایم که تا بهکنون در یک نرم افزار به صورت همزمان وجود نداشتهاند. با لیام، دقت، امنیت، سرعت و صرفه اقتصادی رابه صورت یکجا تجربه کنید.
هماکنون میتوانید به منظور مشاهده امکانات و رابط کاربری لیام به دموی رایگان آن وارد شده و حسابداری مدرن را تجربه کنید.
