ارزیابی موجودی مواد و کالا یکی از موارد چالش برانگیز برای هر موسسه و سازمانی می باشد. اینکه موسسه براساس عوامل مختلف که یکی از مهمترین آنها شرایط تورم و رکود اقتصادی است از کدام روش ارزیابی موجودی مواد استفاده کند، همیشه بحث برانگیز بوده است.
در این مقاله سعی شده است مبحث ارزیابی موجودی را با مثال برای شما عزیزان بیان کنیم و به این طریق در برطرف کردن مسائل مربوط به ارزیابی موجودی مواد و کالا شما عزیزان را یاری کنیم.
پس از اتمام انبارگردانی در پایان سال و تعیین مقدار موجودی مواد و کالا می بایست ارزش ریالی آنها نیز محاسبه، تعیین و در دفاتر ثبت شود.
ارزیابی موجودی مواد و کالا شامل روش های مختلفی است. انتخاب هرکدام از این روش ها تاثیر متفاوتی بر بهای تمام شده و سود و زیان واحد تجاری دارد.
پرکاربرد ترین روش های ارزیابی موجودی مواد و کالا
1- فایفو (اولین صادره از اولین وارده):
عبارت است از محاسبه بهاي تمام شده موجودي مواد و كـالا براين اساس كه تعداد موجود، بيانگر آخرين خريدها يا آخرين توليدات است.
به بیان دیگر اولین کالایی که خریداری شده و یا وارد انبار می شود، اولین کالایی می باشد که از انبار خارج شده و به فروش می رسد.
بهای تمام شده در این روش نسبت به روش های دیگر دقیق تر و واقعی تر می باشد. همچنین در زمانی که بازار شرایط تورمی داشته باشد سود را بیشتر نشان می دهد.
مثال: اطلاعات موجودی اول دوره، خرید و فروش کالا مربوط به شرکت آلفا به شرح ذیل می باشد:
(محاسبه بهای تمام شده کالای خارج شده از انبار و ارزیابی موجودی کالا به روش فایفو)
در تاریخ 01/25 اولین فروش به تعداد 25 عدد انجام شده است که از این تعداد 10 عدد مربوط به موجودی اول دوره و 15 عدد مربوط به خرید 1 در تاریخ 01/25 می باشد.
محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته در تاریخ 01/25:
500,000 = 50,000 *10 (مربوط به موجودی اول دوره)
900,000 = 60,000 *15 (مربوط به خرید 01/25)
1،400،000 = 900،000 + 500،000
محاسبه تعداد موجودی کالا و بهای آن در تاریخ 01/25:
تعداد موجودی کالا در 01/25: 5= 25- 20+ 10 (این 5 عدد باقیمانده مربوط به خرید 01/25 می باشد)
بهای موجودی کالا در 01/25:
300,000 = 60,000 *5
محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته در تاریخ 01/04:
در تاریخ 04/01 تعداد 40 عدد کالا به فروش رفته است که از این تعداد 5 عدد مربوط به خرید 01/25 و 35 عدد مربوط به خرید 03/31 می باشد.
300,000 = 60,000 * 5 (موجودی کالا در 01/25)
2,800,000 = 80,000 * 35 (خرید 03/31)
3,100,000 = 2,800,000 + 300,000
محاسبه تعداد موجودی کالا و بهای آن در تاریخ 04/01:
تعداد موجودی کالا در 04/01: 15= 40 – 50 + 5 (این 15 عدد باقیمانده مربوط به خرید 03/31 می باشد)
بهای موجودی کالا در 04/01:
1,200,000 = 80,000 *15
2- لایفو (اولین صادره از آخرین وارده):
دومین روش ارزیابی موجودی مواد و کالا روش لایفو می باشد. این روش عبارت است از محاسبه بهاي تمام شده موجودي مواد و كالا براين اساس كه تعداد موجود، بيانگر اولين خريدها يا اولين توليدات است.
به بیان دیگر آخرین کالایی که خریداری شده و یا وارد انبار می شود، اولین کالایی می باشد که از انبار خارج شده و به فروش می رسد.
استفاده از این روش در زمانی که بازار شرایط تورمی داشته باشد سود را کمتر نشان می دهد.
این روش به دلیل ناسازگاری با استانداردهای جمهوری اسلامی ایران مورد قبول سازمان مالیاتی نیست و در ایران کاربرد ندارد.
مثال: براساس اطلاعات مثال قبل می خواهیم بهای تمام شده کالای فروش رفته از انبار و ارزیابی موجودی کالا را به روش لایفو بدست آوریم.
در تاریخ 01/25 اولین فروش به تعداد 25 عدد انجام شده است که از این تعداد 20 عدد مربوط به خرید 1 در تاریخ 01/25 و 5 عدد مربوط به موجودی کالای اول دوره می باشد.
محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته در تاریخ 01/25:
250,000 = 50,000 *5 (مربوط به موجودی اول دوره)
1,200,000 = 60,000 *20 (مربوط به خرید 01/25)
1،450،000 = 1,200,000 + 250،000
محاسبه تعداد موجودی کالا و بهای آن در تاریخ 01/25:
تعداد موجودی کالا در 01/25: 5= 25- 20+ 10 (این 5 عدد باقیمانده مربوط به موجودی اول دوره می باشد)
بهای موجودی کالا در 01/25:
250,000 = 50,000 *5
محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته در تاریخ 04/01:
3،200،000 = 80،000 * 40 (خرید 31/03)
محاسبه تعداد موجودی کالا و بهای آن در تاریخ 04/01:
تعداد موجودی کالا در 04/01: 15= 40- 50+ 5 (از این 15 عدد 5 عدد مربوط به موجودی اول دوره و 10 عدد مربوط به خرید 2 در تاریخ 03/31 می باشد.)
بهای موجودی کالا در 04/01:
250,000 = 50,000 * 5 (مربوط به موجودی اول دوره)
800,000 = 80,000 * 10 (مربوط به خرید 2 در تاریخ 03/31)
1,050,000 = 800,000 + 250,000
3- میانگین موزون (سیستم ادواری):
روش سوم برای ارزیابی موجودی مواد و کالا روش میانگین موزون می باشد. ميانگين موزون عبارت است از محاسبه بهاي تمام شده موجودي مواد و كالا براساس اعمال بهاي متوسط در مورد واحد موجودي اسـت.
ميـانگين مـوزون از تقـسيم مجمـوع بهـاي تمام شده واحدهاي موجودي به مجموع تعداد واحدهاي آن موجودي محاسبه مي گردد.
به بیان دیگر موجودی اول دوره بعلاوه خرید های طی دوره تقسیم بر مجموع تعداد آنها.
از روش میانگین موزون در سیستم ادواری و در پایان سال پس از اتمام انبارگردانی استفاده می شود.
مثال: براساس اطلاعات مثال اول می خواهیم بهای تمام شده کالای فروش رفته از انبار و ارزیابی موجودی کالا را به روش میانگین موزون بدست آوریم.
تعداد موجودی کالا: 80 = 50 + 20 + 10
بهای تمام شده کل موجودی ها:
5,700,000 = 4,000,000 + 1,200,000 + 500,000
بهای تمام شده هر واحد کالا:
71,250 = 80 / 5,700,000
تعداد کالای فروش رفته: 65 = 40 + 25
محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته:
4,631,250 = 71,250 * 65
تعداد موجودی کالای پایان دوره: 15 = 65 – 80
محاسبه ارزش ریالی موجودی کالای پایان دوره:
1,068,750 = 71,250 * 15
4- میانگین متحرک– سیار (سیستم دائمی):
این روش در سیستم دائمی کاربرد دارد. در این روش پس از هر خرید میانگین گرفته می شود و بهای تمام شده هر واحد کالا مجدداً محاسبه می شود.
در بسیاری از شرکتهای بزرگ و معتبر ایرانی از سیستم میانگین متحرک استفاده می شود. می توان گفت در بین روش های ارزیابی موجودی کالا بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد.
مثال : می خواهیم بهای تمام شده کالای فروش رفته از انبار و ارزیابی موجودی کالا را به روش میانگین متحرک با توجه به اطلاعات بیان شده در مثال اول بدست آوریم.
بهای تمام شده هر واحد کالا در تاریخ 01/25:
56,667 = 30 / (1,200,000 + 500,000)
بهای تمام شده کالای فروش رفته در تاریخ 01/25:
1,416,675 = 56,667 * 25
ارزش ریالی موجودی کالا در تاریخ 01/25:
283,335 = 56,667 * 5
بهای تمام شده هر واحد کالا در تاریخ 03/31:
77,789 = 55/ (4,000,000 + 283,335)
بهای تمام شده کالای فروش رفته در 04/01:
3,115,160 = 77,879 * 40
ارزش ریالی موجودی کالا در تاریخ 04/01:
1,168,185 = 77,879 * 15 (15 = 40 – 55)
بیشتر بخوانید: اهمیت انتخاب سیستم ادواری با سیستم دائمی در بازرگانی
5- شناسایی ویژه:
برای آن دسته از کالاهای گرانبها و با ارزش مانند جواهرات و اتومبیل به کار می رود که بهای تمام شده آنها به راحتی مشخص و قابل تفکیک از هم می باشد. همچنین در واحدهای تجاری کاربرد دارد که تعداد کالاهای آنها کم و متمایز از هم می باشند. با استفاده از این روش می توان به آسانی سود و زیان واحد تجاری در دوره های مالی مختلف را محاسبه کرد.
مثال: نمایشگاه اتومیبل در تاریخ 02/25 اقدام به خرید یک دستگاه پراید به مبلغ 90,000,000 تومان و یک دستگاه پژو 206 به مبلغ 140,000,000 تومان می کند و در تاریخ 03/01 اقدام به فروش پراید به مبلغ 95,000,000 تومان و پژو 206 به مبلغ 150,000,000 می کند. مطلوب است محاسبه موجودی طی دوره کالا، بهای تمام شده موجودی کالا و سود و زیان طی دوره.
بهای تمام شده پراید: 90,000,000
بهای تمام شده پژو 206: 140,000,000
ارزش ریالی موجودی کالا در 02/25: 230,000,000 = 140,000,000 + 90,000,000
سود و زیان خرید و فروش پراید: 50,000,000 = 90,000,000 – 95,000,000
سود و زیان خرید و فروش پژو 206: 10,000,000 = 140,000,000 – 150,000,000
کل سود و زیان طی دوره: 150,000,000 = 10,000,000 + 50,000,000
همانطور که ملاحظه شد بهای تمام شده هر کالا به راحتی قابل تشخیص و محاسبه می باشد. ضمنا به آسانی می توانیم سود و زیان را محاسبه کنیم
بهترین روش ارزیابی موجودی کالا
انتخاب بهترین روش ارزیابی موجودی کالا تا حد زیادی به ماهیت کسبوکار شما بستگی دارد؛ چراکه؛ روش مناسب، بر اساس حجم فعالیت، مقدار سفارشات و مقدار گردش شرکت انتخاب میشود.
به طور مثال، اغلب شرکتهای تولیدی سفارشی با خط تولید و تعداد سفارشات محدود از روش شناسایی ویژه بهرهبرداری میکنند. سایر کسبوکارها نیز مطابق قوانین مالیاتی کشور از روش FIFO استفاده میکنند؛ چراکه این روش با شرایط اقتصادی تورمی تناسب بیشتری دارد.
ثبت دائمی و ادواری موجودی کالا
شرکتها و کسبوکارهایی که با انبار و موجودی کالا سروکار دارند، برای ثبت و نگهداری کالا از 2 روش حسابداری ادواری و دائمی استفاده میکنند. این 2 روش ثبت حسابداری با یکدیگر تفاوتهایی دارند که در مقاله حسابداری بهای تمام شده میتوانید آنها را فراگیری کنید. به طور کلی این 2 سیستم به روش زیر عمل میکنند:
- سیستم ثبت دائمی: این سیستم، موجودی کالا را پیوسته بهروزرسانی میکند؛ یعنی با هر مرتبه خرید و فروش، موجودی کالا ثبت و بهروز میشود. درواقع سیستم ثبت دائمی به گونهای عمل میکند که حسابداران و مدیران مالی در هرلحظه بتوانند از وضعیت موجودی کالا و بهای تمام شده آن آگاه باشند.
- سیستم ثبت ادواری: سیستم ثبت ادواری روشی برای مدیریت موجودی کالا است که در آن طی دوره مالی هیچ ثبت حسابداری مرتبط با ورود و خروج کالا ثبت نمیشود. در پایان دوره موجودی انبار به صورت فیزیکی شمارش و سپس ارزشگذاری شده و رقم نهایی به دفاتر مالی منتقل میشود. این روش معمولاً توسط شرکتهایی استفاده میشود که کالاهای ارزان قیمت داشته یا محصولات تندمصرف مورد معامله قرار میدهند.
سیستم ثبت دائمی نسبت به ادواری پرهزینهتر و دشوارتر اجرا میشود؛ اما بستر بهتری برای مدیریت موجودی کالا فراهم میکند. در طرف مقابل، روش ادواری آسانتر و کمدردسرتر اجرا شده و نظارت لحظهای بر موجودی کالا را دشوار میکند.
نمونه ثبت در سیستم ادواری و دائمی + مثال
نمونهای از ثبتهای حسابداری خرید و فروش کالا در سیستم ادواری به شرح زیر است:
تاریخ | شرح | بدهکار | بستانکار |
01/11 | خرید کالا | 1,500,000 |
|
| بانک/صندوق/حسابهای پرداختنی | 1,500,000 |
تاریخ | شرح | بدهکار | بستانکار |
03/11 | بانک/صندوق/حسابهای پرداختنی | 2,300,000 | |
فروش کالا | 2,300,000 |
در سیستم دائمی این فرآیند کمی تغییر کرده و همزمان با خرید کالا موجودی آن بهروز میشود. برای درک بهتر این تفاوت توجهتان را به مثال و جدولهای زیر جلب میکنیم. فرض کنید شرکتتان 3 دستگاه اتومبیل خریداری میکند که قیمت هر دستگاه از آن 800,000 تومان باشد.
تاریخ | شرح | بدهکار | بستانکار |
01/11 | موجودی کالا | 800,000 | |
بانک/صندوق/حسابهای پرداختنی | 800,000 | ||
خرید 3 دستگاه اتومبیل جهت فروش |
حال اگر یک دستگاه از این اتومبیلها به قیمت 1,100,000 به فروش برسد، ثبتهای زیر رخ میدهد:
تاریخ | شرح | بدهکار | بستانکار |
03/11 | بانک/صندوق/حسابهای پرداختنی | 1,100,000 | |
فروش کالا | 1,100,000 | ||
درآمد فروش یک دستگاه اتومبیل |
تاریخ | شرح | بدهکار | بستانکار |
03/11 | بهای تمام شده کالای فروش رفته | 800,000 | |
موجودی کالا | 800,000 |
طبق این مثال درآمد حاصل از فروش 1,100,000 تومان و بهای تمام شده (هزینه نهایی خرید و نگهداری) آن 800,000 تومان شناسایی شده است. پس از بررسی قیمت فروش و بهای تمام شده و حاصل جمع آنها میتوان سود ناخالص فروش را محاسبه کرد؛ که طبق این مثال، سود ناخالص فروش برابر با 300,000 تومان بوده است.
پیشنهاد میکنیم برای درک بهتر این فرآیند به مطلب صفر تا 100 حسابداری بهای تمام شده وارد شده و با اصول حسابداری بهای تمام شده بیشتر آشنا شوید.
محاسبه دقیق موجودی کالا با نرم افزار حسابداری لیام (سخن نهایی)
محاسبه دقیق موجودی کالا، بهای تمام شده و محاسبات مرتبط با انبار، ضمن دانش و مهارت حسابداری، به ابزار مناسب نیز نیاز دارد. ابزاری که با نیازهای کسبوکارهای کنونی همخوانی داشته و خطاهای محاسباتی را به حداقل برساند. مجموعه بزرگ لیام با علم بر نیازها و دغدغههای شما یک نرم افزار حسابداری ابری با امکانات ویژه را طراحی ساخته است.
سیستمی که با استانداردهای حسابداری همخوانی کامل داشته و حسابداری به روش ادواری و دائمی را ممکن ساخته است. این سیستم حسابداری قابلیتها و مزایای متعددی داشته که مهمترین آنها به شرح زیر هستند:
- اتصال آسان و بینیاز از نصب (امکان اجرا بر روی کامپیوتر و گوشی موبایل)
- اخطار کاردکس، موجودی کالاهای منقضی و گزارش موجودی منفی سفارش
- تفکیک انبارها (تفکیک انبارهای شخصی و امانی)
- ثبت با واحدهای اندازهگیری مختلف
- تعریف دستی درصد ارزش افزوده
- عدم محدودیت در تعریف کاربرها
- رابط کاربری شفاف و کاربرپسند
- ماژولهای یکپارچه و هوشمند
- دستیار و اعلانگر هوشمند
- ورودی و خروجی اکسل
- و بسیاری از امکانات دیگر
هماکنون وارد دموی رایگان نرم افزار حسابداری و انبارداری لیام شده و امکانات جذاب آن را تجربه کنید. ویدئوهای آموزشی رابط کاربری لیام نیز در دمو گنجانده شدهاند.
