انواع مرخصی در قانون کار | محاسبه دقیق مرخصی

تعداد مرخصی در ماه چقدر است؟ معرفی انواع مرخصی

مرخصی استحقاقی کارکنان (مرخصی استحقاقی قانون کار)

همواره قواعد مشخصی برای محاسبه مرخصی استحقاقی وجود داشته است. در قانون کار برای پرسنل و یا یک کارمند یک کارفرما تنها دو روز در ماه را به عنوان تعداد مرخصی قرار داده‌اند، که برابر با 30 روز تقویمی (با احتساب جمعه‌ها) در طول سال است.

این دو روز می‌تواند از طریق شخص کارفرما بیشتر شود؛ به عنوان مثال کارفرما می تواند به یک کارمند یا پرسنلش هر چقدر که دلش می‌خواهد مرخصی بدهد. قانون کار سقفی تعیین نکرده برای این مسئله که مثلاً بگوید کارفرما نهایتا می‌تواند سه روز را برای پرسنل خود به عنوان مرخصی در نظر داشته باشد. اما با توجه به قانون کار لحاظ شده قطعاً هیچ کارفرمایی نمی‌تواند کمتر از ۲ روز مرخصی بدهد.

به عنوان مثال اگر کارفرمایی بخواهد به کارمندان و یا پرسنل خود بگوید من به شما تنها در ماه یک روز مرخصی می‌دهم؛ این خلاف قوانین کار در جمهوری اسلامی ایران است و کارمندان و پرسنل می‌توانند از شخص کارفرما به خاطر نقض قوانین شکایت کرده و قانون نیز کارفرما را جریمه خواهد کرد. این جریمه با توجه به مسائل مختلفی متغیر است و نمی‌توان به طور ثابت مقداری را اعلام کرد.

مرخصی استعلاجی کارکنان

استعلاجی نوع دیگری از مرخصی باحقوق قانون کار است که به کارکنان و کارمندان اجازه می‌دهد در صورت ابتلا به بیماری یا نیاز به مراقبت و درمان، از مزایای آن بهره‌مند شوند. این حالت از مرخصی به منظور حفظ سلامت فرد و محیط کاری وی صادر می‌شود. مرخصی استعلاجی قانون کار خود به 2 دسته کلی کوتاه‌مدت (برای مشکلات جسمی موقتی) و بلندمدت برای (بیماری‌ها و شرایط خاص) تقسیم‌بندی می‌شود.

دریافت مرخصی استعلاجی تابع قوانین و قواعد مشخصی است که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره خواهیم داشت:

• بهتر است مرخصی استعلاجی بلندمدت توسط پزشک موردتانید سازمان تأمین اجتماعی یا پزشک معتمد سازمان‌ مربوطه صادر شود تا در خصوص آن ابهامی وجود نداشته باشد.
• تبعیت از شرایط فوق باعث می‌شود تا قرارداد کارگر در صورت طولانی شدن مرخصی فسخ نشود.
• سقف مرخصی استعلاجی معمولاً 4 ماه است؛ هرچند که دریافت مرخصی‌ با این طول مدت پیشنهاد نمی‌شود.
• در شرایط خاصی که بیماری یا مشکل فیزیکی کارگر وخیم باشد و به طول درمان بیش از 1 سال نیاز باشد، این احتمال وجود دارد که شخص مربوطه، بازنشسته ازکارافتاده محسوب گردد.

مرخصی فوت و ازدواج

قانون کار برای مرخصی فوت بستگاه درجه اول و مرخصی ازدواج، مدت 3 روز مرخصی طراحی شده است. این مرخصی‌ها به صورت مجزا از مرخصی‌های استحقاقی محاسبه شده و قابل انتقال به زمان دیگری نیز نیستند.

بر اساس ماده 73 قانون کار، در صورت فوت یکی از اعضای درجه یک (یعنی پدر، مادر، فرزند و همسر کارمند) تا 3 روز مرخصی باحقوق به فرد تعلق می‌گیرد. همین ماده برای ازدواج کارکنان 3 روز مرخصی با حقوق در نظر گرفته است.

مرخصی زایمان بانوان

قانون‌گذار برای زنان شاغل بیمه‌شده، 9 ماه مرخصی بارداری و زایمان در نظر گرفته است. در صورت تولد فرزند 2 قلو و چندقلو این مدت تا 1 سال نیز قابل افزایش است. در این مدت شخص موردنظر از کمک هزینه بارداری و بیمه برخوردار بوده و سازمان تأمین اجتماعی موظف خواهد بود تا در بازه زمانی ذکرشده، فرد را تحت پوشش بیمه‌ای قرار دهد.

بر اساس ماده هفدهم قانون حمایت از خانواده، این بازه زمانی تا حداقل 9 ماه افزایش یافته و تمام حقوق و فوق‌العاده‌های مرتبط را شامل می‌شود. همسران شاغل بانوان نیز می‌توانند مدت 2 هفته مرخصی باحقوق دریافت کنند.

نکات و قوانین مرخصی زایمان

• بعضی از شرکت‌های خصوصی مدت‌زمان مرخصی زایمان را 6 ماه تعیین می‌کنند؛ اما در هر صورت پرداخت حقوق و غرامت این دوره 9 ماهه بر عهده سازمان تأمین اجتماعی است.
• بانوان شاغل 2 هفته مرخصی اجباری پیش از زایمان داشته و پس از متولد شدن نوزاد نیز می‌توانند از مرخصی استحقاقی باحقوق بهره‌جویی کنند.
• بازه زمانی مرخصی زایمان جزو سوابق کاری شخص محاسبه می‌گردد و کارفرما نیز موظف به پذیرش این نوع از مرخصی است.
• برای استفاده از مرخصی زایمان و امتیازات آن می‌بایست حداقل 60 روز سابقه پرداخت حق بیمه وجود داشته باشد.

مرخصی شیردهی (پاس شیر)

طبق قوانین موجود، مادران شیرده به ازای هر 3 ساعت کاری مجاز به دریافت نیم ساعت مرخصی و استراحت شیردهی هستند و این نوع مرخصی‌ها نیز تا 2 سالگی فرزند ادامه دارند.

مرخصی حج واجب

مرخصی حج واجب یکی دیگر از مرخصی‌های قانون کار است که برای ادای فریضه حج واجب طراحی شده است. این نوع مرخصی 1 ماهه و باحقوق بوده و چنانچه فرد یک مرتبه در طور دوران کاری خود از آن استفاده کرده با‌شد می‌بایست از ذخیره مرخصی استحقاقی خود استفاده کند؛ در غیر این صورت نیز برای وی مرخصی بدون حقوق در نظر گرفته می‌شود.ن صورت نیز برای وی مرخصی بدون حقوق در نظر گرفته می‌شود.

مرخصی مشاغل سخت و زیان آور

کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور طبق ماده 65 قانون کار، سالانه 5 هفته مرخصی استحقاقی دارد. این نوع مرخصی به مرخصی‌ استحقاقی سایر مشاغل 5 روز بیشتر داشته و به منظور بازیابی انرژی و بهبود وضعیت روحی و جسمی کارکنان مشاغل سخت طراحی شده است.

مرخصی بدون حقوق قانون کار

مرخصی بدون حقوق نسبت به سایر مرخصی‌ها یک تفاوت بزرگ دارد. این حالت از مرخصی به صورت توافقی میان کارگر و کارفرما تعیین می‌شود. برای چارچوب‌مند کردن این نوع مرخصی نیز می‌بایست مقدار مرخصی بدون حقوق در قرارداد کار مشخص و ثبت شود.